​GPCB અને DISH ઊંઘતા ઝડપાયા: નોટિસોની રમત બંધ કરો, હવે સીધી જેલભેગા કરો

વિકાસના નામે વિનાશ? ઉદ્યોગોમાં સેફ્ટી અને પર્યાવરણના નિયમોના ધજાગરા, માનવજીવન અને કુદરતી જમીન જોખમમાં

ખાસ પ્રતિનિધિ દ્વારા

ઔદ્યોગિક ક્રાંતિ અને વિકાસની આંધળી દોટમાં આજે પર્યાવરણની સુરક્ષા અને માનવ જીંદગી ક્યાંક હાસિયામાં ધકેલાઈ ગઈ હોય તેવું ચિત્ર સ્પષ્ટ દેખાઈ રહ્યું છે. સ્થાનીય ઔદ્યોગિક વસાહતોમાં કાર્યરત કેટલીક કંપનીઓ દ્વારા સેફ્ટી (ઔદ્યોગિક સલામતી), પર્યાવરણના કાયદાઓ અને પ્રદૂષણ નિયંત્રણના નિયમોનો સરેઆમ ભંગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. આ લાપરવાહીના કારણે માત્ર ફેક્ટરીમાં કામ કરતા શ્રમિકો જ નહીં, પરંતુ આસપાસની કુદરતી જમીન, ભૂગર્ભ જલ અને સામાન્ય મનુષ્યોનું સ્વાસ્થ્ય પણ એક મોટા જોખમ તરફ ધકેલાઈ રહ્યું છે.

૧. સેફ્ટીના નિયમોનો ભંગ: શ્રમિકોના જીવ રામભરોસે

અનેક ફેક્ટરીઓમાં ઔદ્યોગિક સલામતીના પાયાના નિયમોની સરેઆમ અવગણના કરવામાં આવે છે. શ્રમિકોને પૂરતા પ્રમાણમાં સેફ્ટી શૂઝ, હેલ્મેટ, માસ્ક કે ગ્લોવ્ઝ આપવામાં આવતા નથી.

કંપનીઓમાં મોક ડ્રીલ કે સેફ્ટી ઓડિટ માત્ર કાગળ પર જ થતા હોવાના આક્ષેપો ઉઠી રહ્યા છે. બોઈલર ઇન્સ્પેક્શન અને ફાયર સેફ્ટી સિસ્ટમ પ્રોપર ન હોવાને કારણે વારંવાર ગંભીર અકસ્માતો અને આગ લાગવાની ઘટનાઓ બને છે, જેમાં નિર્દોષ મજૂરો જીવ ગુમાવે છે અથવા આજીવન અપંગ બને છે.

નિયમ વિરુદ્ધ શ્રમિકો પાસે જોખમી વાતાવરણમાં સતત કામ કરાવવામાં આવે છે, જે તેમની માનસિક અને શારીરિક ક્ષમતા પર અસર કરે છે અને અકસ્માતનું કારણ બને છે.

ઉદ્યોગોમાંથી નીકળતો ઝેરી કચરો અને કેમિકલયુક્ત પાણી કુદરતી સંસાધનોને કાયમી નુકસાન પહોંચાડી રહ્યું છે.

 કેમિકલયુક્ત પાણીનો ગેરકાયદે નિકાલ

ટેકનિકલી કંપનીઓએ પોતાના પ્લાન્ટમાં પાણી શુદ્ધ (ETP/STP દ્વારા) કરીને જ છોડવાનું હોય છે. પરંતુ ખર્ચ બચાવવા માટે કેટલીક કંપનીઓ રાત્રિના અંધારામાં અથવા ચોમાસાની આડમાં ઝેરી કેમિકલયુક્ત પાણી ખુલ્લા ખેતરોમાં, કાંસામાં કે નદી-નાળાઓમાં વહાવી દે છે. આ ઝેરી પાણીના કારણે આસપાસની ફળદ્રુપ અને કુદરતી જમીન કાયમ માટે બંજર બની રહી છે, જેનાથી ખેડૂતો પાયમાલ થઈ રહ્યા છે. કેમિકલ જમીનમાં ઉતરી જવાને કારણે આસપાસના ગામોના બોરવેલ અને કૂવાના પાણી રંગીન અને ઝેરી બની ગયા છે. પીવાનું શુદ્ધ પાણી ન મળવાને કારણે ગ્રામીણ વિસ્તારો ત્રસ્ત છે.

મનુષ્યના સ્વાસ્થ્ય પર જીવલેણ અસરો

પ્રદૂષિત હવા અને દૂષિત પાણીની સીધી અસર સ્થાનિક રહેવાસીઓ અને શ્રમિકોના સ્વાસ્થ્ય પર પડી રહી છે. ઉદ્યોગોમાંથી છોડાતા ઝેરી ગેસ અને ધુમાડાને કારણે શ્વાસના રોગો, ફેફસાનું કેન્સર, ચામડીના ગંભીર રોગો અને આંખોમાં બળતરા જેવી સમસ્યાઓ સામાન્ય બની ગઈ છે. જોખમી કેમિકલ સાથે કામ કરતા મજૂરોનું નિયમિત હેલ્થ ચેકઅપ કંપનીઓ દ્વારા કરવામાં આવતું નથી, જેથી બીમારી જ્યારે છેલ્લા સ્ટેજ પર પહોંચે ત્યારે જ ખબર પડે છે.

સરકારી તંત્રની નબળી કામગીરી સામે સવાલ

પર્યાવરણ અને સેફ્ટી વિભાગ (GPCB અને ડિશ - DISH) દ્વારા સમયાંતરે તપાસના દાવા કરવામાં આવે છે, પરંતુ વાસ્તવિક સ્થિતિ કંઈક અલગ જ છે. કંપનીઓને ક્લોઝર નોટિસ કે દંડ આપ્યા બાદ પણ સ્થિતિમાં ખાસ સુધારો થતો નથી. સ્થાનિક જનતા અને પર્યાવરણવાદીઓ માંગ કરી રહ્યા છે કે માત્ર કાગળ પર નોટિસો આપવાના બદલે નિયમોનો ભંગ કરતી કંપનીઓ સામે કડક ફોજદારી ગુનો (Criminal Case) દાખલ થવો જોઈએ.

ઉદ્યોગો રોજગારી આપે છે તે આવકાર્ય છે, પરંતુ મનુષ્યોની જીંદગી અને કુદરતી સંપત્તિના ભોગે અપાતો વિકાસ એ લાંબા ગાળે વિનાશ નોતરશે. જો તંત્ર હજુ પણ નહીં જાગે, તો આવનારી પેઢીને શુદ્ધ હવા, પાણી અને જમીન માટે વલખાં મારવા પડશે.

#ગુજરાત ની પરછાઈ